Monument

Coevorden tragisch gelegenheidsdoel in de opmaat naar de bevrijding

Nederland

Markeren

Deel

Route

Eind 1943 werd door de geallieerden het plan ontwikkeld om een grootschalig luchtoffensief uit te voeren op Duitse steden en vijandelijk fabrieken, waaronder de luchtvaartindustrie. Alleen door de vernietiging van de Luftwaffe, zo was het idee, kon de alleenheerschappij in de lucht worden verkregen, die nodig was voor een succesvolle invasie op het Europese vasteland. Het was de opmaat zo zou je kunnen zeggen naar de bevrijding die uiteindelijk nog wel anderhalf jaar op zich zou laten wachten.

De operatie van dit grootschalig luchtoffensief kreeg de codenaam ‘Argument’. In februari 1944 werden gedurende een week elke dag massale luchtbombardementen uitgevoerd op centra van de Duitse vliegtuigindustrie. Door slechte weersomstandigheden konden bepaalde doelen soms niet worden gelokaliseerd. Dan moesten de vliegtuigen reservedoelen vinden om te voorkomen dat hun bommenlast mee terug werd genomen. Zo’n reservedoel werd in militair jargon met de letter 'O' aangeduid, 'Target of Oppurtunity', ofwel 'gelegenheidsdoel'. 

Coevorden werd zo’n gelegenheidsdoel. Het was voor de geallieerde bommenwerpers een relevant doelwit, zeker in het kader van The Big Week. Coevorden was namelijk een industrierijke stad in Duitse handen. Bij het bombardement op maandag 21 februari 1944 werd onder meer de aardappelmeelfabriek en de strokartonfabriek Hollandia geraakt. De laatste leverde houtjes voor de houtgasgeneratoren van Nazi-Duitsland, dat op dat moment een tekort aan benzine had. "Dit was een soort LPG-gas, waardoor auto's konden rijden", wist Bé van der Weide die jarenlang onderzoek deed naar het bombardement waarbij zijn grootvader om het leven kwam.  

De hemel boven Coevorden was strak blauw toen die maandagmiddag omstreeks 14.45 uur een groep van 25 à 30 vliegtuigen, geëscorteerd door kleinere jagers, laagvliegend de stad naderde. Aanvankelijk door de inwoners vanaf de grond met open mond vol bewondering gadegeslagen. De bewondering sloeg om in angst als kleine stippen uit de vliegtuigen vallen. Die stipjes blijken bommen te zijn. Enkele tientallen kwamen er naar beneden. 

De aardappelmeelfabriek had slechts één voltreffer, aan de voorzijde. Het grootste gedeelte van de fabriek bleef overeind. Bij deze fabriek waren drie doden te betreuren: stoker-machinist Harm Baas, smid-bankwerker Jacob Drent en fabrieksarbeider Gerrit Reins. Twee voltreffers werden geregistreerd op de Houtgasgeneratorfabriek, welke daardoor geheel verwoest werd. Hier vielen ook drie doden: fabrieksarbeider Wiecher Pool, fabrieksarbeider Hendrik Lok en fabrieksarbeider Klaas van der Weide.  

In de bebouwde kom van Coevorden liepen vele woningen glasschade op. In de garage van Juurlink, de Drentsch Overijsselsche Houthandel en de timmerwerkplaats van de aannemer Noord bevonden zich ondanks de ravage geen slachtoffers. Bij de handelsmaatschappij 'De Twee Provinciën' werd de boekhouder Willem ten Vlieghuis dodelijk getroffen. In totaal waren er zeven doden en twaalf gewonden. 

De gedenksteen in de gevel van het ketelhuis van de voormalige aardappelmeelfabriek aan de Gramsbergerstraat in Coevorden werd in 1946 geplaatst ongeveer op de plek waar de slachtoffers gevallen waren. De onthulling ter nagedachtenis aan de drie omgekomen medewerkers Harm Baas, Jacob Drent en Gerrit Reins vond op 14 september dat jaar plaats. Decennia later, in 1994, werd er ook een gedenkplaat onthuld over het bombardement bij de voormalige Strokartonfabriek. 

Adres

Gramsbergerstraat 75 – 77, Coevorden