In de regio Emsland werd in 1933 begonnen met de bouw van vijftien Emslandlager. Dit waren kampen waarin het nationaalsocialistische regime zijn politieke tegenstanders opsloot om hen van mening te laten veranderen. Soms was alleen het vermoeden dat iemand tegen het naziregime was al voldoende om iemand op te laten sluiten. Het Emslandlager kende verschillende functies. Sommige kampen vielen onder het gezag van de staat, andere werden door de SS geleid. De kampen dienden voor preventieve hechtenis, strafoplegging en later ook voor het onderbrengen van krijgsgevangenen en zogenaamde ‘Nacht und Nebel’-gevangenen. Dit waren mensen die geruisloos moesten verdwijnen. Velen werden tewerkgesteld in het omliggende veengebied of ingezet in de landbouw en oorlogsindustrie.  

Esterwegen was het zevende werk-en strafkamp. Ook hier werden personen opgesloten die zich uitspraken tegen het regime. Gevangenen werden onderworpen aan zware fysieke arbeid en werden vaak mishandeld. Een van deze gevangenen in Esterwegen was cabaretier Werner Finck. In Berlijn stond hij bekend om zijn satire op het regime en met name zijn satire op Hermann Göring. Tijdens het optreden in het Kabarett der Komiker maakte hij in een zaal vol aanhangers van het nazisme een gewaagde opmerking: “Heute sind wir offen, gestern waren wir zu, aber wann ich heute zu offen bin, sind wir morgen wieder zu.” Wat betekent: "Vandaag zijn we open, gisteren waren we dicht, maar als ik vandaag te open ben, zijn we morgen weer dicht.” Kort na zijn uitspraak werd hij opgepakt en naar Esterwegen gestuurd. Ondanks dat bleef hij optreden, maar nu voor medegevangenen. Hij werd uiteindelijk vrijgelaten op voorwaarde dat hij een jaar lang niet zou optreden. Om gevangenschap te voorkomen, meldde hij zich aan bij de Wehrmacht als verbindingsofficier. Na de oorlog zette hij zijn carrière voort tot aan zijn overlijden in 1978. 

De Gedenkstätte Esterwegen is ingericht als herinneringsplek aan de gevangenen en de omstandigheden waarin zij leefden. In het museum zijn talrijke persoonlijke verhalen te vinden die de geschiedenis van het kamp en de Emslandlager opnieuw tot leven brengen.