Zuidlaren kende voor de Tweede Wereldoorlog een kleine, maar hechte Joodse gemeenschap. Vijf families woonden in het dorp, waaronder de familie Van Dam. Hoewel de synagoge in het dorp al in 1928 haar deuren sloot, bleef de Joodse aanwezigheid zichtbaar in het dorpsleven.  

De familie Van Dam maakte actief deel uit van de Zuidlaarder gemeenschap. Het gezin van Izaak en Eva van Dam met hun drie kinderen, net zoals het echtpaar Jacob en Anna van Dam, was volop betrokken bij het sociale en maatschappelijke leven. Izaak van Dam runde een manufacturenwinkel, was bestuurslid van de Zuidlaarder Handelvereniging en was lid van de gemeenteraad. Jacob van Dam stond aan het hoofd van de openbare lagere school in Schuilingsoord.  

Met de opkomst van het nationaalsocialisme in Duitsland veranderde hun leven langzaam maar zeker. De familie Van Dam, net als andere Joodse gezinnen, was zich bewust van het dreigende gevaar, maar wist geen veilig onderduikadres te vinden. In 1942 werden ze opgepakt en op transport gezet. Tijdens de deportatie richting Auschwitz wist de 10-jarige Bernard van Dam een briefje uit de trein te gooien in Glimmen. Het was gericht aan zijn vrienden Jan en Roelie Jansen. De tekst van dit briefje is overgenomen op een herdenkingsplaquette aan de muur van de voormalige synagoge in Zuidlaren: 

“Beste Jan en Roelie, 

we zitten in de trein en  

gaan heel ver weg. Tot 

ziens jongens.  

Groeten van pa & moe 

X Jongens 

Bernard.” 

Bernard van Dam kwam op 10-jarige leeftijd om in Auschwitz. Zijn naam, samen met die van 14 andere Joodse burgers uit Zuidlaren die tijdens de Tweede Wereldoorlog in concentratiekampen omkwamen, staat gegraveerd op het herdenkingsmonument. Bernards ouders, Izaak en Eva van Dam, overleden in 1942 op 49-jarige leeftijd in Auschwitz. Ook zijn broer Siemon, 20 jaar oud, verloor daar het leven, terwijl de 23-jarige Martijn op 7 februari 1945 overleed in concentratiekamp Gross-Rosen in Polen. Ook Jakob (57) en Anna (43) van Dam overleven Auschwitz niet en sterven daar in 1942.   

De Joodse inwoners van Zuidlaren worden daarnaast herdacht met achttien Stolpersteine, gedenkstenen in het trottoir voor hun vroegere woningen of werkplaatsen. Ze herinneren voorbijgangers aan het leven en de dood van dorpsgenoten die vanwege hun etniciteit zijn vermoord.