Arnhem
Een brug te ver
luisterplek 22

Ede
Slag om de Ginkelse Heide
luisterplek 55

Nijmegen
Jan van Hoof
luisterplek 14

Lent
Manneneiland
luisterplek 32

In deze lesbrief staat het lokale Arnhemse oorlogsverhaal centraal. Het uitgangspunt van deze les is het luisterfragment over de slag om de Rijnbrug in Arnhem, een essentieel onderdeel van Operatie Market Garden. Alleen met deze brug in handen van de geallieerden kon het noorden van Nederland bevrijd worden. Er werd hevig gevochten. Wat had dit voor gevolgen voor de geallieerden in de directe omgeving van de brug? En wat gebeurde er met de inwoners van de frontstad? Leerlingen leren de context van het luisterverhaal kennen aan de hand van citaten van betrokkenen.

Het uitgangspunt van deze lesbrief is luisterfragment 55 over de landing op de Ginkelse Heide. Het fragment van de Ginkelse Heide gaat over het begin van Operatie Market Garden. Indirect gaat het over de kwetsbaarheid van de parachutisten. Leerlingen denken na over de geleverde strijd en de vrijheid die het opleverde door zich te verdiepen in de ‘afscheidsbrief’ van een soldaat. Wat betekende de sprong en het neerkomen in oorlogsgebied voor de geallieerde soldaten? Waarom vechten in een land dat niet het jouwe is?

In deze lesbrief staat het lokale Nijmeegse oorlogsverhaal centraal. Jan van Hoof speelt hierin een belangrijke rol. Jan van Hoof zat in het verzet en het verhaal gaat dat hij de Waalbrug redde door de leidingen naar de springladingen, die door de Duitsers aan de Waalbrug bevestigd waren, door te knippen. Aan de hand van het dagboek van zijn moeder verplaatsen ze zich in Jan van Hoof en denken na over de keuzes die hij maakte.  Op de plek waar Jan overleed bespreken de leerlingen of ze hem wel of geen held vinden.

In deze lesbrief staat de Betuwe centraal. De laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog was de Betuwe het toneel van hevige gevechten tussen de Duitsers en de geallieerde troepen. De Betuwenaren moeten vanwege het gevaar hun woonplaats verlaten. De Betuwe wordt niemandsland als het gebied onder water komt te staan. Duizend mannen blijven achter om voor het vee te zorgen. Pas maanden later is het gebied bevrijd en komen de Betuwenaren weer thuis. Ze treffen hun huizen leeggeroofd en verwoest aan. Er zit niets anders op dan hun dorpen opnieuw op te bouwen.

De inwoners van Millingen moesten van het één op het andere moment hun dorp verlaten. Dit terwijl de burgers juist dachten dat de oorlog bijna voorbij zou zijn. Deze lesbrief laat leerlingen nadenken na over evacueren en over hun eigen waardevolle spullen. Hoe pak je je spullen als je niet weet waar je heen gaat en wanneer je terug komt? Ook spelen ze het evacuatiespel. Tijdens de laatste les fietsen of lopen ze door het dorp. Aan de hand van foto’s zien de leerlingen wat de bewoners aantroffen toen ze terugkwamen.

In deze lesbrief staat het dorp Ellecom centraal. In 1941 namen de Duitsers het landgoed ‘Avegoor’ als opleidingsschool voor de Nederlandse SS’ers in gebruik. Op 3 september 1942 haalden de Duitsers een groep van 139 joodse mannen naar Ellecom. Zij moesten bij het landgoed een sportveld aanleggen. Als gevolg van de erbarmelijke omstandigheden kwamen drie joodse mannen om het leven. Na elf weken zat het werk erop en moesten ze naar het kamp Westerbork. Het gemiddelde gewicht van de mannen bedroeg slechts 35 kilogram. Enkel 33 van hen overleefden de oorlog.

In deze lesbrief staat de bevrijding van Apeldoorn centraal. Hoe is het tot die bevrijding gekomen, wat ging er aan vooraf? Wat had de bevrijding voor gevolgen voor de inwoners van Apeldoorn? En wat deden de Canadezen direct na de oorlog? Konden ze meteen weg, of moesten ze blijven? De eerste activiteit doet leerlingen beseffen dat er op veel plekken in hun omgeving dingen zijn gebeurd. Op de luisterplek van ‘Helden bij maanlicht’ beantwoorden leerlingen in tweetallen kijk-, luister- en verdiepingsvragen. Dat doen ze ook na het luisteren naar het verhaal ‘De Man met Twee Hoeden’.

Deze lesbrief gaat over Het Verscholen Dorp in Vierhouten. Tijdens de oorlog vonden onderduikers hier, dankzij de hulp van veel mensen, een veilig onderkomen. Tijdens de eerste activiteit ervaren de leerlingen dat er achter plekken in hun omgeving verschillende verhalen schuil gaan. Bij Het Verscholen Dorp luisteren ze naar het luisterverhaal en voeren opdrachten uit. De optionele vierde opdracht bestaat uit een bezoek aan het museum over Het Verscholen Dorp in Vierhouten. Daar kunnen leerlingen verhalen lezen, foto’s en voorwerpen uit het kamp bekijken.